O Piwnicy

Piwnica pod Fortuną znajduje się w zabytkowej kamienicy Lubomelskich (Rynek 8). Obejmuje ona dziesięć sal - w dziewięciu z nich znajduje się nowocześnie zaaranżowana wystawa składająca się z multimedialnych prezentacji, wizualizacji i eksponatów przybliżających historię Lublina. Dziesiąta sala to dawna winiarnia, której ściany pokryte są renesansową polichromią - wyjątkowymi w skali Polski malowidłami o tematyce świeckiej. Dziesięć obrazów rozmieszczonych na ścianach, okapie kominka i sklepieniu zawiera liczne odwołania do kultury antycznej (mitologii, literatury) oraz renesansowej obyczajowości. Polichromie zostały wydatowane na drugą połowę XVI wieku.

Zdjęcia oraz więcej informacji o poszególnych salach dostępne są w galerii.

Historia powstania zabytkowych malowideł

Powstanie dekoracji malarskiej w piwnicach kamienicy Rynek 8 wiązane jest z osobą Erazma Lubomelskiego, który w 1573 r. odziedziczył kamienicę po swojej siostrze Urszuli z Lubomelskich Zaborowskiej. Cechy stylistyczne i treść malowideł wskazują na ich powstanie w latach 70. XVI w.

W 1782 r., podczas remontu elewacji, zamurowano wejście do piwnic i okno w winiarni. Dalsze losy polichromii nie są znane, wspomina o nich dopiero w 1901 r. Maria Ronikerowa w swoim przewodniku po Lublinie.

Komisja Konserwatorska, której przewodniczył prof. Józef Dutkiewicz, w latach 1937–1939 przeprowadziła renowację malowideł. Prac nie ukończono z powodu wybuchu II wojny światowej.

W 1942 r. winiarnia, ze względu na znajdujące się w niej napisy w języku niemieckim, wzbudziła zainteresowanie hitlerowskich władz okupacyjnych, tym wieksze, że tamtego roku obchodzono „600-lecie niemieckiego miasta Lublina”. Podczas remontu „Deutche Weinstube” przeprowadzono prace konserwatorskie, instalacyjne oraz budowlane; bardzo możliwe, że ingerowano także w warstwę malarską polichromii.

Gruntowną konserwację piwnicy przeprowadzono w 1960 r. Prace wykonał zespół z warszawskiego oddziału PP PKZ pod kierunkiem Krystyny Sommer. Malowidła częściowo odzyskały swój dawny blask i barwy. W znaczący sposób zmieniono charakter niektórych elementów, np. w obrazie "Demokryt i Heraklit".

Na początku 1982 r. (styczeń–marzec) przeprowadzono kolejne prace konserwatorskie, które wykonywał zespół lubelskiego oddziału PP PKZ pod kierunkiem Lecha Muszytowskiego. Oczyszczono wówczas ok. 40% powierzchni malowideł. Niedługo później awaria instalacji wodociagowej spowodowała zalanie piwnicy.

Następna konserwacja polichromii odbyła się w latach 1998–1999 pod kierunkiem Małgorzaty Podgórskiej-Makal. W tym czasie założono także instalację elektryczną i wykonano nową posadzkę z piaskowca. Prowadzony równolegle gruntowny remont kamienicy pozwolił powstrzymać szkodliwe działanie wilgoci na malowidła. 

Przez cały czas w pomieszczeniach sąsiadujących z winiarnią mieściły się różne firmy i instutucje, m.in. miodosytnia, zakład fotograficzny, galeria sztuki współczesnej "Labirynt", restauracja i antykwariat.

Kamienica Lubomelskich

Kamienica, w której znajduje się wystawa, jest zlokalizowana w północnej pierzei Rynku. MIędzy XV a początkiem XVII wieku należała ona (razem z kamienicą przy ul. Grodzkiej 3) do bogatej i wpływowej mieszczańskiej rodziny Lubomelskich. Z ich czasów zachowały się w kamienicy liczne przykłady polichromii na ścianach i drewnianych stropach. Po Lubomelskich kamienicę dziedziczyły rodziny aptekarskie: Zaborowiczów, Schererów i Szuartów. Pod koniec XVIII wieku burmistrz Makarewicz gościł w niej przybyłego na sesję trybunału króla Stanisława Augusta. Makarewicz przebudował kamienicę w stylu klasycystycznym, w którym (niemal niezmieniona) zachowała się ona do dzisiaj. Kolejni własciciele - rodzina Brengerów - przeznaczyła budynek w 1904 roku na cele dobroczynne: połowa kamienicy została przekazana do użytku Towarzystwu Pomocy Ubogim Dziewczętom Żydowskim. Do 1941 roku w kamienicy mieścił się rabinat lubelski. Po drugiej wojnie światowej kamienicę przejął Skarb Państwa, piętra zostały podzielone na mieszkania, natomiast parter i piwnice przeznaczono na lokale użytkowe (mieściła się tam między innymi Galeria Labirynt, później restauracja). Obecnie kamienicę (oprócz wystawy w podziemiach) zajmują między innymi: Kancelaria Prezydenta, biuro PTTK, Galeria Sceny Plastycznej KUL i naleśnikarnia Zadora.

Powstanie wystawy

Udostępnienie zabytkowego obiektu było możliwe dzięki projektowi "Renowacja renesansowej Piwnicy pod Fortuną w Lublinie poprzez wykorzystanie innowacyjnych rozwiązań multimedialnych" współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2007-2013, zgodnie z działaniem 7.1 Infrastruktura Kultury i Turystyki Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego. Koordynacją projektu zajmowało się Biuro Marketingu Miasta Lublin. Po jego ukończeniu zarządcą Piwnicy pod Foruną została Lubelska Regionalna Organizacja Turystyczna.

Realizacja projektu umożliwiła utworzenie nowego obiektu turystycznego na mapie Lublina - wyposażonego w multimedialny sprzęt, zaaranżowanego w sposób nowoczesny, lecz szanujący zabytkowy charakter przestrzeni. Tematyka podejmowana w Piwnicy pod Foruną sprawia, że wpisuje się ona w Jagielloński Szlak Unii Lubelskiej, Szlak Znanych Lublinian, Szlak Zabytków Architektury i Szlak Wielokulturowy.